Biblioteka „Fransesk Ferer” u Zagrebu nije klasična javna biblioteka poput gradske knjižare ili čitalačkog centra kao u drugim delovima sveta. Nije ni velika institucionalna biblioteka, već ideološko-izdavački projekat i kulturno-politička platforma alternativne levice u Hrvatskoj.
„Biblioteka” je postala poznata tokom i nakon studentskih blokada na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu 2009. godine, kada su nastajali brojni politički i teorijski tekstovi o direktnoj demokratiji, obrazovanju i kapitalizmu. U dostupnom izdanju „Blokadne kuharice”, kao izdavač se navodi: „Biblioteka Francisco Ferrer” – uredništvo studenata Filozofskog fakulteta u Zagrebu – Centar za anarhističke studije.
Studentska pobuna u Zagrebu nije imala klasične „vođe”, jer je pokret insistirao na: plenumima, direktnoj demokratiji, kolektivnom odlučivanju, odbacivanju hijerarhije i liderstva. Ipak, u javnosti se nekoliko imena izdvojilo kao najprepoznatljivija lica i organizatori protesta:
– Srećko Horvat (43), filozof, pisac, jedan od međunarodno najpoznatijih hrvatskih levičarskih intelektualaca i redovan gost ,,Krokodila“ Centra za savremenu književnost u Begradu. Blizak studentskim protestima i antikapitalističkim inicijativama 2009. Dopisnik ,,Gardijana“, ,,Zareza“, ,,Tvrđave“, ,,Evropskog glasnika“, ko-autor knjige ,,Šta Evropa želi“ zajedno sa Slavojem Žižekom, slovenačkim filozofom i kulturnim kritičarem. Sarađivao je i sa Janisom Varufakisom, ekonomistom i bivšim Ministrom finansija Grčke, na pokretu DiEM25 (Pokret za demokratiju u Evropi 2025), kritikujući neoliberaliza, NATO politiku i savremeni kapitalizma. Pokret je osnovan 9. februara 2016. u pozorištu u Berlinu, da bi zvanično počeo sa radom 23. marta u Rimu. Godinu dana posle svog osnivanja, DiEM25 je oglasio da ima više od 60.000 članova iz cele Evrope.
Ovaj panevropski levičarski pokret navodno je želeo da spreči raspad Evrope usled rasta ekstremnog nacionalizma, ,,Bregzita“ i mogućeg „Grejzita”. Suosnivač pokreta Janis Varufakis je pred referendum o Bregzitu sarađivao sa liderom Laburističke partije Džeremijem Korbinom i podržavao ostanak Britanije u Evropskoj uniji. Nakon poraza Korbinove politike i pobede pristalica Bregzita, DiEM25 je podržao aktiviranje Člana 50 uz model „Norveška+”, koji bi Britaniji omogućio pristup jedinstvenom tržištu i slobodu kretanja. Kasnije je DiEM25 pokrenuo kampanju „Pause Brexit”, tražeći novo odlaganje izlaska Britanije iz EU.
Među poznatim imenima, tzv. avangardne levice, povezanim sa DiEM25, osim Srećka Horvata, Janisa Varufakisa i Džeremija Korbina, nalazi se i Benoa Amon (Benoît Hamon). Amon je francuski levičarski političar, bivši ministar obrazovanja i nekadašnji kandidat socijalista na predsedničkim izborima u Francuskoj 2017. godine. Smatra se jednim od najpoznatijih predstavnika progresivne i ekološke levice u Francuskoj. Bio je član Socijalističke partije Francuske, ali je kasnije napustio partiju zbog sukoba oko neoliberalne i štedljive ekonomske politike predsednika Fransoa Olanda i premijera Manuela Valsa. Nakon toga osnovao je pokret „Generation.s”, povezan sa evropskom levicom i DiEM25 Janisa Varufakisa. Amon je postao poznat po idejama koje su tada važile za veoma radikalne u evropskoj politici: univerzalni osnovni prihod za sve građane, kraća radna nedelja, legalizacija kanabisa, oporezivanje automatizacije i robota, snažna zelena tranzicija, kritika neoliberalnog kapitalizma i „beskonačnog ekonomskog rasta”. Francuski mediji su ga često opisivali kao „francuskog Džeremija Korbina”, jer je predstavljao levlje i antiglobalističko krilo evropske socijaldemokratije.
I na kraju Slavoj Žižek (77) profesor, filozof, jugonostalgičar, koji je veći deo karijere proveo na Univerzitetu u Ljubljani, Institutu za sociologiju i filozofiju u Sloveniji, ali je povremeno predavao i na brojnim zapadnim univerzitetima. Žižek se smatra jednim od najpoznatijih savremenih evropskih filozofa i verovatno najpoznatiji intelektualac sa prostora bivše Jugoslavije. On neobično spaja: marksizam, psihoanalize Žaka Lakana, Hegela, pop kulturu, film i politiku. Takođe je poznat po haotičnom i provokativnom stilu govora, tikovima, brzom povezivanju Holivuda, filozofije, viceva i geopolitike u jednoj rečenici. Zbog toga ga deo publike smatra genijalnim filozofom, a deo „medijskim intelektualcem” koji namerno provocira radi pažnje. Najupečatljivije su njegove kritike liberalnog kapitalizma, političke korektnosti, konzumerizma, zapadnog licemerja, ali i autoritarne levice i komunizma. Zanimljivo je da Žižeka istovremeno citiraju: levičari, desničari, antiglobalisti, filmski autori, pa čak i internet zajednice i mim kultura. Često je ulazio u sukobe i sa političkim saveznicima zbog svojih kontroverznih izjava. Zbog toga je uvažavan i u antiglobalističkim krugovima, omiljen u različitim sredinama, i levim i desnim, idealan mamac za politički neopredeljene. Tokom ratova devedesetih u Jugoslaviji imao je veoma kontroverzne političke stavove. U Sloveniji je kratko bio uključen i u liberalnu politiku početkom raspada Jugoslavije.
Jedan od osnivača DiEM25 -a i ideološki fanatik „blokadnog kuhanja“ – Srećko Horvat je učestvovao i u formiranju globalne političke mreže levičarskih, socijaldemokratskih, ekoloških i antikapitalističkih pokreta i intelektualaca 2020. godine. Progresivna internacionala (Progressive International), u kojoj je zajedno sa Varoufakisom, američkim nezavisnim senatorom, uvek naklonjenom demokratama – Bernijem Sandersom, kao i pokretima iz Latinske Amerike, poput partije aktuelnog predsednika Brazila Lule da Silve i drugim progresivnim levičarskim vladama, Horvat je stvorio koordinisanu međunarodnu levicu koja treba da se suprotstavi porastu desnog populizma.
Budžeti oba pokreta, u kojima je Srećko Horvat aktivan učesnik, sastoje se od članarina iz baza poput grčke Sirize, španskog Podemosa i raznih zelenih i levih pokreta, uključujući evropsku novu levicu, dok se te partije dodatno finansiraju i kroz budžet i grantove Evropske unije, dakle – od novca evropskih poreskih obveznika.
Istaknuti ,,kuhari“ u „Biblioteci Fransisk Ferer” u Zagrebu bili su:
– Din Duda (62), redovni profesor teorije književnosti i kulture na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, jedan od intelektualnih stubova studentskih blokada. Duda nije autor ,,Blokadne kuharice”, već se njegov uticaj vidi kroz širi akademski kontekst i tekstove koji su kružili među učesnicima studentskih protesta.
– Ozren Pupovac (49), sin Milorada Pupovca, poslanika u hrvatskom Saboru i predsednika Srpskog narodnog vijeća. Ozren je bio član studentskog plenuma i jedno od prepoznatljivijih lica studentskih blokada 2009. Postdiplomske studije završio je u Hagu. Bio je i stipendista međunarodnih istraživačkih programa, među njima i Instituta za kulturu u Berlinu – ICI Berlin. Danas predaje na Fakultetu za humanističke i društvene nauke Univerziteta u Rijeci, gde je uključen u rad Centra za teorijska i kritička istraživanja. Njegovi naučni radovi se fokusiraju na savremenu francusku filozofiju, marksističke teorije, političke emancipacije i nemački idealizam.
Nikola Vukobratović (41) bio je deo organizaciono-uredničkog i medijskog kruga „Slobodni filozofski“ u Zagrebu. Danas je diplomirani profesor istorije i odbornik u Skupštini Grada Zagreba kao predstavnik srpske nacionalne manjine iz redova SDSS-a, partije Milorada Pupovca. Prevodilac je, urednik i autor u nezavisnim izdavačkim projektima. Piše za „Novosti”, hrvatski nedeljnik srpske nacionalne manjine, koji izdaje Srpsko narodno vijeće (SNV). Bio je glavni urednik hrvatskog izdanja „Le Mond diplomatika“. Sada objavljuje tekstove o LGBT pravima, „etničkom čišćenju” u Mađarskoj, ukrajinskoj desnici, klimatskim promenama i drugim temama u ,,Biltenu“ – regionalnom portalu, finansiranom od strane lobističke nevladine organizacije Rosa Luxemburg Stiftung, povezane s nemačkom ekstremnom levicom (Die Linke) i hrvatskom levo-zelenom strankom Možemo, sestrom građanske inicijative u Srbiji ,,Ne davimo Beograd“. U jednom tekstu iz septembra 2025. godine, Vukobratović je branio Antifu, za koju je tvrdio da je Donald Tramp neopravdano demonizuje. Antifu je opisao kao „metodu otpora fašizaciji društva”, dovoljno otvorenu i fleksibilnu da okuplja sve koji ne žele da žive u svetu sa manje slobode i još većom nejednakošću. Vukobratović je, navodno još tokom jeseni 2011. učestvovao u blokadama fakulteta i u Srbiji, poput Filozofskog i Filološkog u Beogradu. Tom prilikom je priveden od strane srpske policije, ali nije deportovan u Hrvatsku.
Mislav Žitko (44), učesnik studentskog pokreta 2009. davao je teorijsku podlogu kroz političku ekonomiju i kritiku neoliberalizma. Danas je docent na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, na Odseku za filozofiju. Aktivan je u javnim intelektualnim debatama, ali nema političku funkciju niti institucionalnu izvršnu ulogu u politici.
Taj uzak krug hrvatskih intelektualaca okupljenih oko platforme „Slobodni Filozofski”, plenuma i kasnije „Blokadne kuharice”, bio je povezan i sa časopisom „Up&Underground”, Centrom za anarhističke studije, Subversive Festivalom u Zagrebu. Neki su se vremenom politički udaljili jedni od drugih, posebno nakon migrantske krize, rata u Ukrajini i promena evropske levice posle 2020.
Nastaviće se.
Piše: Biljana Stepanović
