Svet na pragu faze nekontrolisanog raspoređivanja nuklearnog oružja

Militarizacija kosmosa preti da pokrene novu globalnu trku u naoružanju i ugrozi stabilnost i bezbednost. Svet se već nalazi na pragu faze nekontrolisanog raspoređivanja nuklearnih snaga i sredstava, ocenjuje Aleksandar Mihajlov, šef ruskog Biroa za vojno-političku analizu, povodom američkih planova o uspostavljanju dominacije u svemiru.

Mihajlov podseća na međunarodno pravo, posebno na sovjetsko-američki dogovor iz 1967. godine, koji zabranjuje postavljanje nuklearnog i drugog oružja za masovno uništenje u kosmos, kao i vojne aktivnosti u orbiti, poput vojnih vežbi, manevara itd.

Taj dogovor je, napominje ekspert, i dalje na snazi, ali se uprkos tome pitanje militarizacije kosmosa ponovo aktuelizovalo.

„Taj zakon i dalje važi i sve kosmičke države ga zasad poštuju, ali tu se javljaju druga pitanja. Kada su Amerikanci izneli pretenzije na kosmos, još za vreme Ronalda Regana, i kada su počeli da stvaraju koncept raspoređivanja protivraketne odbrane u kosmosu tada se Sovjetski Savez pobunio, što je dovelo, pre svega, do Dogovora o zabrani raketa srednjeg i kratkog dometa iz 1987. Možda je najvažnije to što su Amerikanci na kraju obustavili ovaj program, jer sredstva protivraketne odbrane nikada nisu raspoređena u kosmosu, a kosmičke aktivnosti, što SSSR, što SAD ograničile su se na razmeštanje satelita za upozoravanje na raketna lansiranja, odnosno satelite koji prate rakete na teritoriji Sovjetskog Saveza i SAD“, navodi ekspert.

Nakon toga započela je nova faza ne samo militarizacije kosmosa, već i vojno-tehničkog istraživanju kosmosa. Pojavile su se nove porodice vojnih orbitalnih grupacija – sateliti-izviđači koji nadgledaju zemlju, kao i komunikacioni sateliti, uključujući i nove generacije tih satelita, koji pružaju širokopojasni pristup internetu.

Time se danas aktivno bave i Sjedinjene Države i Kina, dok su u američke projekte uključene i velike komercijalne kompanije, poput „Starlinka“ Ilona Maska, kaže ekspert.
Istovremeno, Rusija planira razvoj sopstvene satelitske grupacije do 2030. godine, dok Kina intenzivno popunjava orbitu satelitima za širokopojasni internet.

„Upravo ovi sistemi omogućavaju savremenu vezu, komunikaciju na bojnom polju i kontrolu bespilotnih letelica, koje se trenutno aktivno testiraju na ukrajinskom ratištu. Amerikanci su to započeli sa Ukrajinom, a sada i Rusija aktivno koristi slične tehnologije. I, zapravo, to je budućnost. Sledeći korak bi, sa američke tačke gledišta, trebalo da bude ‘Zlatna kupola’ – sistem protivraketne odbrane u orbiti“, kaže ekspert.

Moskva se protivi militarizaciji kosmosa

Međutim, situaciju dodatno komplikuje činjenica da Sporazum o strateškom ofanzivnom naoružanju (START) više ne funkcioniše jer Amerikanci nisu želeli da ga obnove, ocenjuje Mihajlov.

Uostalom, produžetak sporazuma je postao praktično nemoguć ili bar krajnje nejasan zbog razvoja američkog sistema „Zlatna kupola“. Taj sistem se ne uklapa ni u dosadašnji START, niti u moguću buduću verziju sporazuma, odnosno u bilo kakvu novu arhitekturu nuklearne bezbednosti, smatra ekspert.

Iako se Dogovor o kosmosu iz 1967. godine formalno i dalje poštuje, odsustvo novog sveobuhvatnog sporazuma, poput potencijalno novog START-a, otvara prostor da Sjedinjene Države pokrenu vojne aktivnosti u orbiti. To bi predstavljalo opasan presedan i faktičko podrivanje postojećeg međunarodnog režima koji je decenijama sprečavao direktnu militarizaciju kosmosa, smatra Mihajlov.

Prema njegovim rečima, u poslednjih petnaestak godina vode se intenzivne rasprave o kosmosu i njegovoj militarizaciji. Razlog je što je Dogovor iz 1967. godine prvenstveno bio usmeren na zabranu nuklernog oružja i oružja za masovno uništenje, jer je postojala realna opasnost od razmeštanja nuklearnog oružja u orbiti.

Danas se, međutim, fokus pomera ka mogućem raspoređivanju oružja koje ne spada u kategoriju oružja za masovno uništenje. U tom kontekstu, Rusija je još 2008. godine na Konferenciji o razoružanju predložila potpunu zabranu bilo kakvog oružja u kosmosu, uključujući i nove tipove sistema, poput protivsatelitskog oružja, kojim je moguće ostvariti siloviti uticaj na satelite drugih država, kaže Mihajlov.

„Koliko se sećam, ideja da se na međunarodnom nivou formalno utvrdi potpuno odustajanje od raspoređivanja bilo kakvog oružja u kosmosu do danas je ostala samo na nivou rasprava. U suštini, ne postoji dokument koji bi u potpunosti zabranio razmeštanje oružja koje ne spada u oružje masovnog uništenja u kosmičkom prostoru“, navodi Mihajlov.
Istovremeno, Rusija je pre oko dvadeset godina jednostrano preuzela obavezu da neće biti prva koja će rasporediti oružje u kosmosu, u vreme kada su te rasprave bile posebno intenzivne, napominje ekspert.

„Trenutno je teško proceniti u kojoj meri su Sjedinjene Države zaista spremne za to, kao i koliko je sa tehničke strane sistem ‘Zlatna kupola’ spreman za uvođenje u naoružanje. Ipak, smatram da Tramp i njegov tim svesno podižu uloge, nastojeći da uvuku Rusiju, Kinu i druge ključne kosmičke sile ne toliko u otvorenu trku u naoružanju u kosmosu, koliko u proces formiranja i kasnijeg potpisivanja novog međunarodnog dokumenta koji bi bio zasnovan na američkim pozicijama“, kaže ekspert.

To znači da bi, ukoliko Sjedinjene Države proguraju svoje pozicije, obezbedile sebi određenu pravnu osnovu za raspoređivanje pojedinih nenuklearnih sistema naoružanja u kosmosu, na primer protivraketa ili drugog oružja povezanog sa protivraketnom odbranom. Kako će se sve to na kraju uklopiti u novi međunarodni pravni okvir, za sada je teško reći, dodaje Mihajlov.

U svakom slučaju, ekspert smatra da je svetu potreban međunarodni dokument koji bi regulisao pitanje raspoređivanja oružja u kosmosu, na čemu i Moskva insistira.

Podsetimo, šef Pentagona Pit Hegset izjavio je da Sjedinjene Američke Države moraju da uspostave dominaciju u svemiru, jer, kako je rekao, ko kontroliše visinu, on kontroliše i bitku, dok je šef ruske diplomatije Sergej Lavrov ranije ukazao da Sjedinjene Države aktivno rade na raspoređivanju oružja u svemiru i odbijaju, predlog Rusije da se dogovore o odustajanju od takvih aktivnosti, ograničavajući se samo na protivljenje raspoređivanju nuklearnog oružja.

U Moskvi su više puta isticali da se Rusija, zajedno sa drugim zemljama, uključujući i Kinu, zalaže za sprečavanje trke u naoružanju u svemiru.