Dok su kroz vekove ratovi, okupacije i seobe raznosili srpske srednjovekovne knjige, povelje i arhive širom Evrope, značajan deo dragocene istorijske građe ostao je sačuvan u Vatikanskom arhivu i Vatikanskoj biblioteci. Upravo zato je Srpska pravoslavna crkva još 2017. godine pokrenula veliko istraživanje čiji je cilj da se pronađu, prikupe i objave dokumenta koja svedoče o prošlosti srpskog naroda i srednjovekovne srpske države.
Projekat je nastao nakon razgovora blaženopočivšeg patrijarha Irineja i nadbiskupa Žan Luja Brižea, direktora Vatikanske biblioteke i arhiva, tokom njegove posete Beogradu 2015. godine. Na osnovu tog susreta organizovan je sistematski naučnoistraživački rad koji danas vode dr. Vladan Trijić i dr. Zoran Nedeljković, upravnik Biblioteke Srpske Patrijaršije.
Do sada je prikupljeno više stotina istorijskih dokumenata iz srednjeg veka. Reč je uglavnom o prepisci između papa, papskih legata i rimokatoličkog sveštenstva sa područja tadašnje Srbije, Bosne i drugih krajeva gde je živeo srpski narod. Među pronađenim spisima nalaze se i pisma upućena srpskim vladarima, vlasteli i predstavnicima Srpske pravoslavne crkve.
Ovi dokumenti predstavljaju dragoceno svedočanstvo o političkom, duhovnom i državnom životu Srbije u srednjem veku. Posebno su važni jer su mnoge domaće arhive uništene tokom turskih osvajanja, ratova i kasnijih stradanja, pa se deo nacionalne istorije danas zapravo čuva van granica Srbije.
U toku je priprema prvog naučnog zbornika srednjovekovnih srpskih dokumenata iz Vatikanskog arhiva, koji će obuhvatiti period od 9. do kraja 13. veka. Za istoričare, ali i za čitav srpski narod, ovo istraživanje predstavlja svojevrsni povratak izgubljenog pamćenja i obnovu veza sa vremenom Nemanjića, kada je srpska država gradila svoj identitet između Istoka i Zapada.
Piše: Stefan Stojanović
