Tokom proteklih decenija, tržišta nafte doživela su nagle skokove cena zbog ratova i političkih kriza koje su ugrozile globalno snabdevanje energentima. Sputnjik vam predstavlja 10 ključnih istorijskih događaja koji su doprineli povećanju cena nafte i podigli ih na rekordne nivoe.
Prvi ključni događaj 1956. godine bila je nacionalizacija Sueckog kanala od strane Egipta i početak Trostruke agresije. Tankeri za naftu bili su primorani da zaobilaze Rt dobre nade, što je dovelo do toga da cena poraste sa 2,8 na 3,3 dolara po barelu.
Arapski embargo na naftu
Arapske zemlje su 1973. godine uvele embargo na izvoz nafte u Sjedinjene Američke Države i Evropu zbog svoje podrške Izraelu. Usled toga, cena je porasla sa tri na 12 dolara po barelu, što je dovelo do globalne ekonomske recesije.
Islamska revolucija u Iranu
Pad režima šaha i smanjenje proizvodnje nafte u Iranu 1979. godine doveli su do toga da je cena porasla sa 14 na približno 39 dolara po barelu.
Iransko-irački rat
Godine 1980. izbio je rat između dva velika proizvođača nafte na Bliskom istoku, što je za posledicu imalo smanjenje ponude i rast cena sa 30 na 39 dolara po barelu.
Invazija na Kuvajt
Iračka invazija na Kuvajt i prekid snabdevanja naftom dogodili su se 1990. godine usled čega su cene porasle na približno 41 dolar po barelu.
Rastuća kineska potražnja
Brzi ekonomski rast Kine i Indije između 2001. i 2008. godine doveo je do povećanja potražnje za energentima. Kao posledica, cena nafte dostigla je rekordnih 147 dolara po barelu pre svetske finansijske krize.
Arapsko proleće i prekidi u snabdevanju iz Libije
Politička nestabilnost u Libiji 2011. godine dovela je do smanjenja proizvodnje nafte. Kao posledica, cena nafte porasla je sa oko 90 na 120 dolara po barelu.
Zapadne sankcije protiv Irana
Uvođenje sankcija i zabrana kupovine iranske nafte 2012. godine zbog nuklearnog programa doveli su do rasta cena. Cena nafte porasla je sa 80 na 115 dolara po barelu.
Antiruske sankcije
Uvođenje zapadnih sankcija 2022. godine protiv izvoza ruskih energenata dovelo je do rasta cena nafte. Kao posledica, cena je porasla približno na 139 dolara po barelu.
Američko-izraelski rat protiv Irana
Problemi u plovidbi Ormuskim moreuzom i smanjenje proizvodnje nafte u pojedinim arapskim zemljama 2026. godine doveli su do skoka cena nafte na oko 120 dolara po barelu, nakon čega je došlo do delimičnog pada.
Podsetimo, Sjedinjene Države i Izrael 28. februara su pokrenuli niz napada na ciljeve na teritoriji Irana, uključujući i na Teheran. U napadu je bilo civilnih žrtava. Iran je nakon toga pokrenuo uzvratne raketne napade na izraelsku teritoriju, kao i na američke vojne objekte na Bliskom istoku.
Usred eskalacije sukoba na Bliskom istoku, brodarski saobraćaj kroz Ormuski moreuz – ključnu rutu za isporuku nafte i prirodnog tečnog gasa iz Persijskog zaliva do globalnih tržišta – praktično je prestao, a osiguravači su počeli da povećavaju premije i preispituju pokriće usred rastućih bezbednosnih pretnji.
