Hrvatski plan o odlaganju radioaktivnog otpada pretnja za čitav region

Odluka hrvatskih vlasti da skladište za nuklearni otpad grade na lokaciji gde su većinski nastanjeni Srbi ima nacionalnu konotaciju, a to skladište je potencijalna opasnost i za građane Srbije i Bosne i Hercegovine, ocena je Miodraga Linte, predsednika Saveza Srba iz regiona.

Linta je najoštrije osudio, kako je rekao, „šovinistički anticivilizacijski zakon“ koji je krajem prošle godine doneo hrvatski Sabor po kome će se skladište nuklearnog i radioaktivnog otpada graditi na lokaciji Čerkezovac na Trgovskoj gori, na Baniji.

Radioaktivni otpad na granici s Republikom Srpskom

On objašnjava za Sputnjik da stručne analize, koje su uradili nadležni organi BiH pokazuju da ako bi se izgradilo skladište ovog opasnog otpada na lokaciji Čerkezovac da bi to životno ugrozilo ne samo stanovništvo opštine Dvor, već i oko 250.000 ljudi koji žive u 13 opština u slivu reke Une i na području Republike Srpske i na području, federacije BiH.

„Posebno je važno istaći da je lokacija eventualnog budućeg skladišta opasnog otpada udeljena svega 800 metara vazdušne linije od granice sa BiH i kilometar od izvora vode kod Novog Grada u Srpskoj iz koga vodu pije oko 15 .000 stanovnika te opštine. To najbolje govori kakva je potencijalna opasnost ako bi se tu izgradilo skladište. Važno je istaći da je Hrvatska trebalo još 2023. godine da uradi studiju uticaja na životnu sredinu i da dostavi nadležnim institucijama Bosne i Hercegovine i opštini Dvor, međutim ona to još uvek nije uradila,“ kaže on.

Na pitanje zašto je Hrvatska izabrala baš pomenutu lokaciju za izgradnju skladišta radioaktivnog otpada i zašto smatra da Srbija i BiH treba da traže od evropskih međunarodnih institucija da prinude Hrvatsku da obustavi radove naš sagovornik kaže:
„To je opština Dvor gde je većinsko srpsko stanovništvo. Moje mišljenje je, a to je i tema u Hrvatskoj poslednjih 25 godina, da je jedan od razloga što je to područje koje su većinski naseljavali Srbi i mislim da ta odluka hrvatske vlasti ima i nacionalnu konotaciju,“ ocenjuje naš sagovornik.

Stiže i do Srbije

Takođe, dodaje Linta, ovde je potencijalna opasnost preti građanima Republike Srbije.
„Ako bi došlo do ekološke katastrofe, to bi ugrozilo bi ne samo 250.000 ljudi u slivu reke Une, nego bi se taj opasni otpad iz reke Une ulio u Savu i ta bi zagađena voda došla i u Srbiju. Dakle, bili bi u opasnosti i građani Srbije. Zato je moj predlog ministarki životne sredine da se Srbija, odnosno naša vlada, angažuje po tom pitanju i da zajednički insistiraju i Srbija i Bosna i Hercegovina prema institucijama Evropske unije da Hrvatska prekine sve radnje na izgradnji ovoga skladišta dok se ne uradi studija uticaja na životnu sredinu,“ ističe Linta.

Kako kaže, njegovo je mišljenje da bi Srbija i BiH trebalo zajedno da se obrate evropskim institucijama jer Hrvatska ovde najgrublje krši i međunarodne konvencije, pre svega konvenciju o proceni uticaja na životnu sredinu preko državnih granica. Stoga je, smatra on, apsolutno neprihvatljivo da se gradnja ovoga skladišta nastavi a da prethodno nije urađena studija uticaja na životnu sredinu.

„Srbija bi trebala i da samostalno i zajednički sa BiH pokrene i političku i pravnu i diplomatsku borbu u međunarodnoj zajednici da Hrvatska odustane od izgradnje skladišta za odlaganje nuklearnog i radioaktivnog otada jer postoji realna opasnost da se desi ekološka katastrofa koja bi imala posledice za čitav region, ne samo za BiH nego i za građane Srbije,“ kaže on.

Gde završava otpad iz Krškog

Podsećanja radi, hrvatski Sabor sredinom decembra 2025. izglasao je zakon po kome će se skladište nuklearnog otpada graditi na samoj granici sa Republikom Srpskom, u srpskoj povratničkoj opštini Dvor. Hrvatska i Slovenija u odnosu 50:50 poseduju nuklearnu elektranu Krško. Slovenija će radioaktivne otpade koji nastaju radom, a kasnije i dekomisijom nuklearne elektrane skladištiti/odlagati na mestu nastanka radioaktivnog otpada (u Krškom, lokacija Vrbina), dok Hrvatska svoj deo radioaktivnih otpada namerava „dugoročno skladištiti“ na samu granicu sa Bosnom i Hercegovinom. Pored radioaktivnog otpada iz nuklearne elektrane Krško, u planu je smeštanje i drugih opasnih otpada koji vode poreklo iz vojne upotrebe, naučno istraživačkog rada, medicine i industrije sa teritorije čitave Hrvatske.

Ali to nije sve – Prostornim planom Republike Hrvatske lokacija Trgovske gore je upisana kao odlagalište, za šta ne postoji identičan slučaj u svetskoj praksi odgovornog upravljanja radioaktivnim otpadima, da se u graničnom pojasu dve zemlje, kršenjem volje stanovništva sa obe strane granice i protivno stavovima susedne države gradi nuklearni objekat za smeštanje radioaktivnih i drugih opasnih otpada. Na ovoj lokaciji se nalazi napušteni vojni kompleks JNA skladišnog tipa, čiji se ulaz nalazi na 800 metara od reke Une – koja je prirodna granica između dve zemlje.

Hrvatski prostorni plan

Neki od kapaciteta za skladištenje u ovom vojnom kompleksu su predviđeni za rušenje a na njihovom mestu se planira izgradnja dugoročnog skladišta za nisko i srednje radioaktivni otpad.

Namera je da se dva skladišna objekta za koje ne postoji plan rušenja koriste za skladištenje drugih opasnih otpada, odnosno tzv. institucionalnih otpada (medicinski otpad, radioaktivni gromobrani, opasni otpad iz naučno-istraživačkog rada i slično).

Lokalitet u krugu kilometar obuhvata dva zaštićena područja prirode: Natura 2000 i Park prirode Una. Uzvodno, na reci Uni locirano je i treće zaštićeno područje – Nacionalni park Una.

Godine1997. godine Hrvatska je imala četiri potencijalne lokacije za odlaganje radioaktivnih otpada, a to su Psunj, Papuk, Trgovska gora, Moslovačka gora. Međutim, iako je Trgovska gora imala lošije ocene od preostalih lokacija, ona je 1999. godine uvrštena u prostorni plan Republike Hrvatske kao prostor za izgradnju odlagališta nisko i srednje radioaktivnog otpada.