Srpska zajednica u Švedskoj nije nastala odjednom. Ona se gradila kroz više generacija, od prvih pojedinaca i porodica koje su došle posle Drugog svetskog rata, preko radničke migracije šezdesetih i sedamdesetih godina, do izbegličkog talasa devedesetih i današnjih generacija rođenih u Švedskoj.
Jedan deo te istorije čine ljudi koji su došli veoma rano, pre velikog talasa jugoslovenske radne migracije. Među njima su bili i deda i baka Aleksandra Spasića, koji su stigli u Švedsku 1958–1959. godine. Takve porodične priče pokazuju da srpsko prisustvo u Švedskoj ima dublje korene nego što se često misli. To nije samo priča o migraciji, nego o ljudima koji su radili, stvarali porodice, učili novi jezik i istovremeno čuvali vezu sa svojim poreklom.
Za Srbe u Švedskoj posebno mesto ima Srpska pravoslavna crkva. Ona je od početka bila više od verske ustanove. Bila je mesto okupljanja, čuvanja jezika, običaja, slave, porodičnog pamćenja i veze sa otadžbinom.
Prema dostupnim podacima, prvi sveštenik koji je dobio zadatak da organizuje srpsko-pravoslavni verski život u Švedskoj bio je otac Christoffer Klasson, bivši sveštenik Švedske crkve koji je prešao u pravoslavlje. On je 1967. godine dobio zadatak od patrijarha Germana u Beogradu da brine o verskom životu Srba u Švedskoj i između 1967. i 1972. godine bio je odgovoran za srpske pravoslavce u celoj zemlji.
Važno je, međutim, jasno reći da stvaranje srpskog crkvenog života u Švedskoj nije bila zasluga samo jednog čoveka. To je bila zasluga čitave generacije sveštenika, domaćina i porodica koje su razumele da bez crkve nema dugoročnog opstanka zajednice.
Prva srpsko-pravoslavna crkvena opština osnovana je u Västeråsu 22. januara 1972. godine, kada su Milan Matić iz Västeråsa i otac Života Mihailović osnovali parohiju Svetog Nikolaja. Iste godine otac Života Mihailović postao je prvi srpski sveštenik u Švedskoj, sa područjem službe koje je obuhvatalo sve Srbe u zemlji.
Ubrzo posle toga osnovana je i parohija Svetih Kirila i Metodija u Malmöu, takođe 1972. godine. Kao njen prvi predsednik navodi se Milorad Spasić. Ovaj podatak je važan jer pokazuje da su u stvaranju crkvenog života u južnoj Švedskoj učestvovali i sveštenici i srpski domaćini, odnosno ljudi koji su svojim radom, autoritetom i porodičnim ugledom držali zajednicu na okupu.
Posebno mesto u toj istoriji ima otac Methodius Lazić, koji je došao 1976. godine i dao snažan zamah srpskom crkvenom životu u Skandinaviji. Njegovo ime treba posebno zabeležiti jer ga mnogi stariji Srbi pamte kao jednog od ključnih sveštenika u organizovanju i učvršćivanju parohijskog života, naročito u južnoj Švedskoj, Danskoj i Norveškoj. U vremenu kada zajednica još nije imala razvijene institucije, takvi sveštenici nisu bili samo liturgijski služitelji, nego i organizatori, savetnici, posrednici, oslonac porodicama i čuvari narodne svesti.
Zato kada govorimo o prvim srpskim crkvenim strukturama u Švedskoj, treba sa poštovanjem pomenuti oca Christoffera Klassona, Milana Matića, oca Životu Mihailovića, Milorada Spasića, oca Methodiusa Lazića i sve one rane srpske porodice koje su svojim radom i prisustvom omogućile da se parohije uopšte formiraju. Bez njih današnja srpska crkvena i društvena struktura u Švedskoj ne bi izgledala ovako.
Danas se srpski pravoslavni život u Švedskoj vidi kroz više parohija, crkvenih opština i manastira. Među važnim mestima okupljanja nalaze se Crkva Svetog Save u Stockholmu, Crkva Svetih Kirila i Metodija u Malmöu, Parohija Svetog Vasilija Velikog u Helsingborgu, Crkva Svete Petke u Halmstadu i Manastir Svetog Velikomučenika Georgija u Olofströmu. Uz njih postoje i druge parohije i crkvene zajednice koje kroz liturgiju, veronauku, praznike i porodične običaje čuvaju srpski identitet u rasejanju.
Posebno važan primer jeste Malmö. Crkva Svetih Kirila i Metodija decenijama je bila centralno mesto okupljanja Srba na jugu Švedske. Za mnoge porodice iz Skånea i okolnih gradova, ova crkva je mesto krštenja, venčanja, Božića, Vaskrsa, slave, parastosa i zajedničkog pamćenja.
U novijoj istoriji Malmöa važnu ulogu ima i otac Milan Gardović. On je došao u Švedsku tokom devedesetih godina, u vreme kada su ratovi na prostoru bivše Jugoslavije duboko pogodili srpski narod i kada su mnoge porodice morale da započnu život iz početka. U Malmöu je otac Milan postao jedna od prepoznatljivih ličnosti srpsko-pravoslavnog života. Njegova služba nije bila samo liturgijska, nego i ljudska, izbeglička, porodična i zajednička. Za mnoge Srbe koji su tada stigli u Švedsku, crkva i sveštenik bili su prva tačka sigurnosti i pripadnosti.
O njegovom ličnom iskustvu, porodičnoj istoriji i dolasku u Švedsku bilo bi važno napraviti poseban razgovor. Takva svedočenja ne treba prepričavati površno. Ona pripadaju ozbiljnoj istoriji srpske dijaspore i zaslužuju da budu zabeležena tačno, dostojanstveno i sa poštovanjem.
Posebno treba istaći i Halmstad, gde se gradi nova srpsko-pravoslavna crkva Svete Petke. Crkvena opština Svete Petke osnovana je 2010. godine, a izgradnja nove crkve predstavlja jedan od najvažnijih savremenih primera da srpska zajednica u Švedskoj ne živi samo od sećanja, nego i dalje stvara nove institucije. Tokom 2025. godine radovi na novoj crkvi na Fyllingeu bili su u toku. To je snažan znak da se srpski narod u Švedskoj organizuje dugoročno i da ulaže u buduće generacije.
Pored crkve, srpska zajednica u Švedskoj razvijala se kroz kulturna, sportska, folklorna, zavičajna, omladinska i profesionalna udruženja. Upravo ta udruženja pokazuju da srpska dijaspora u Švedskoj nije neorganizovana masa pojedinaca, nego zajednica sa konkretnom strukturom.
Kada govorimo o srpskim udruženjima u Švedskoj, ne treba ih svoditi samo na folklor ili povremene kulturne manifestacije. U okviru tih udruženja često postoje čitavi mali svetovi koji se spolja ne vide dovoljno: dečije grupe, omladinske sekcije, folklorne škole, sportske aktivnosti, ženske sekcije, penzionerski klubovi, humanitarne inicijative, druženja za starije, časovi jezika, pripreme za slave, kulturne večeri i neformalna pomoć novopridošlim porodicama.
Upravo taj deo rada često ostaje bez dovoljno pažnje. Na sceni se vidi nastup, nošnja i pesma, ali iza toga stoje roditelji, bake i deke, treneri, koreografi, sveštenici, volonteri i ljudi koji godinama otključavaju sale, kuvaju kafu, voze decu, skupljaju priloge, organizuju prevoz i čuvaju zajednicu od nestajanja. To je tiha infrastruktura dijaspore. Bez nje ne bi bilo ni folklora, ni crkvenih proslava, ni sportskih klubova, ni okupljanja mladih.
U Göteborgu deluju SF Sinđelić i SKIF Kozara, dva važna srpska kulturno-sportska centra. SF Sinđelić je osnovan 1974. godine i od početka je bio jedno od glavnih mesta okupljanja Srba u Göteborgu. SKIF Kozara takođe ima važnu ulogu u očuvanju folklora, kulture, sporta i međugeneracijskog povezivanja.
U Malmöu deluju KSF Srbija Malmö, Sitan vez i Pegla Jiu Jitsu Malmö. KSF Srbija Malmö osnovan je 1975. godine i predstavlja jednu od važnih srpskih kulturno-sportskih tačaka na jugu Švedske. Sitan vez čuva srpsku tradiciju kroz kulturni rad i folklor, dok Pegla Jiu Jitsu Malmö predstavlja savremeniji primer srpskog sportskog i društvenog organizovanja u Malmöu.
U Helsingborgu postoje Srpsko udruženje Helsingborg i Srpski kulturni centar Mladost. Mladost je posebno važna jer pokazuje kako roditelji i mlađe generacije nastavljaju da grade folklorni i kulturni život u Švedskoj. U Stockholmu i okolini deluju Srpsko dečije i omladinsko udruženje Nikola Tesla Haninge/Stockholm, Srpsko udruženje Solna i druge inicijative. U Uppsali deluje Sloga Uppsala, u Västeråsu Udruženje Sveti Nikola, u Södertäljeu Srpsko kulturno udruženje Sveti Georgije, a srpska udruženja postoje i u Gislavedu, Kristianstadu i drugim mestima.
Na širem nivou, važnu ulogu imaju Savez Srba u Švedskoj i Srpska omladinska organizacija u Švedskoj. Oni predstavljaju pokušaj da se lokalna udruženja povežu u veću celinu i da srpska zajednica nastupa organizovanije.
Srpska zajednica u Švedskoj, prema podacima koje danas mapiramo, obuhvata najmanje sledeće crkvene, kulturne, sportske i institucionalne tačke:
Crkve i manastiri:
* Crkva Svetog Save, Stockholm
* Crkva Svetih Kirila i Metodija, Malmö
* Parohija Svetog Vasilija Velikog, Helsingborg
* Crkva Svete Petke, Halmstad
* Manastir Svetog Velikomučenika Georgija, Olofström
Kulturna, sportska i omladinska udruženja:
* SF Sinđelić, Göteborg
* SKIF Kozara, Göteborg
* KSF Srbija Malmö
* Sitan vez, Malmö
* Pegla Jiu Jitsu Malmö
* Srpsko udruženje Solna
* Srpsko udruženje Gislaved
* Srpsko udruženje Kristianstad
* Srpsko udruženje Helsingborg
* Srpski kulturni centar Mladost, Helsingborg
* Sloga Uppsala
* Udruženje Sveti Nikola, Västerås
* Srpsko kulturno udruženje Sveti Georgije, Södertälje
* Srpsko dečije i omladinsko udruženje Nikola Tesla, Haninge/Stockholm
Krovne, omladinske i institucionalne tačke:
* Savez Srba u Švedskoj
* Srpska omladinska organizacija u Švedskoj
* Ambasada Republike Srbije u Kraljevini Švedskoj
* Institut Srpski Most, Malmö
Danas se ta struktura dodatno mapira kroz Bridge Galaxy, gde se mogu pronaći informacije o srpskim organizacijama, crkvama, udruženjima i drugim akterima u Švedskoj. To je važno jer nova generacija informacije ne traži kao ranije. Mladi Srbi u Švedskoj moraju lako da vide gde postoji crkva, folklor, sportski klub, kulturno društvo, omladinska organizacija ili kontakt osoba.
Ako želimo da zajednica opstane, moramo joj dati preglednost. Bez strukture, dijaspora se lako svodi na privatna poznanstva i povremena okupljanja. Sa strukturom, ona postaje zajednica koja može da traje.
Serija o Srbima u Švedskoj zato bi trebalo da prikaže nekoliko slojeva naše priče.
Prvi sloj su pioniri, ljudi koji su došli pedesetih, šezdesetih i sedamdesetih godina, radili, gradili porodice i stvarali osnovu za buduće generacije.
Drugi sloj su crkva i vera, bez kojih srpski identitet u rasejanju ne bi imao isti kontinuitet.
Treći sloj su udruženja, folklor, sport, penzionerski klubovi, omladinski rad, dečije sekcije i kulturni rad koji često ostaje nevidljiv široj javnosti.
Četvrti sloj su ljudi koji su došli tokom ratova devedesetih, često sa teškim ličnim iskustvima, i morali da počnu život iz početka.
Peti sloj je nova generacija, rođena u Švedskoj, koja mora pronaći svoj način da bude istovremeno dobro integrisana u švedsko društvo i svesna svog srpskog porekla.
Srbi u Švedskoj nisu samo dijaspora u administrativnom smislu. Oni su zajednica sa istorijom, institucijama, porodicama, sveštenicima, nastavnicima, sportistima, preduzetnicima, studentima i ljudima koji su decenijama gradili most između Švedske i Srbije.
Ta priča nije dovoljno ispričana.
Zato je važno da Srpski Ugao otvori ovu temu kroz seriju o srpskoj dijaspori u Švedskoj. Potrebno je zabeležiti svedočenja starijih, predstaviti crkve i udruženja, prikazati porodice koje su prve došle, razgovarati sa sveštenicima, predsednicima društava, mladima, sportistima, kulturnim radnicima, penzionerima i ljudima koji su čuvali zajednicu onda kada nije bilo ni društvenih mreža, ni digitalnih mapa, ni lake komunikacije.
Ovo nije samo priča o prošlosti. Ovo je priča o tome kako srpska zajednica u Švedskoj može da ostane živa, povezana i vidljiva u budućnosti.
Piše: Aleksandar Spasić, diregtor Fondacije ,,Srpski Most“
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta vesti-online.com bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
