Odluka španske vlade da ne dozvoli Sjedinjenim Državama da koriste vojne baze u Španiji za napade na Iran, u trenutku kada Nemačka, Francuska, Velika Britanija i druge evropske zemlje, poput Portugala, sarađuju sa Amerikancima – nije samo improvizacija Pedra Sančeza izazvana ratnom situacijom ili kratkoročnim političkim interesima. Ona je, pre svega, deo šire strategije kojom se Španija postepeno udaljava od evropskog i atlantskog konsenzusa.
Prema ocenama pojedinih analitičara, cilj takve politike jeste približavanje zemljama BRIKS-a – bloku koji čine Rusija, Indija, Kina i Brazil, a koji nastoji da izgradi protivtežu Zapadu. Istovremeno, Sančez na taj način pokušava da izgradi sopstveni međunarodni politički profil kao protivnik Donalda Trampa, ali i da pažnju javnosti skrene sa unutrašnjih problema i optužbi za korupciju. Pojedini komentatori smatraju da time pokušava da se nametne kao nova referenca populističke levice u Evropi, političkog prostora koji je ostao bez jasnih lidera nakon političkog pada Džeremija Korbina u Velikoj Britaniji i radikalizacije Žan-Lika Melanšona u Francuskoj.
Ova strategija udaljavanja od Brisela i Vašingtona počela je da se nazire već na početku Sančezovog drugog mandata, čak i pre povratka Donalda Trampa u Belu kuću. Tada je vlada u Madridu nastupala sa naglašenim pacifističkim tonom i pozivima na dijalog uoči ruske invazije na Ukrajinu. Španija je u tom periodu dugo oklevala sa konkretnijom vojnom pomoći Kijevu, ograničavajući se uglavnom na medicinsku opremu, staru vojnu tehniku i obećanja koja su se često odlagala.
Nova pozicija španske vlade na promenljivoj međunarodnoj sceni nije prošla nezapaženo u Vašingtonu. Administracija Džoa Bajdena, prema pisanju medija, počela je da gleda na Sančeza kao na nepouzdanog partnera, posebno zbog njegovih političkih kontakata sa Karakasom i Pekingom. Kao posledica toga, Španija je u više navrata ostajala po strani tokom sastanaka koje je američki predsednik organizovao sa evropskim liderima o bezbednosnim pitanjima i ruskoj pretnji. Na tim skupovima Sančez je bio primetno odsutan, iako je Španija i dalje jedna od najvećih zemalja Evropske unije.
Dodatnu distancu između Madrida i njegovih zapadnih saveznika produbile su i druge odluke španske vlade. Među njima su jačanje bilateralnih odnosa sa Kinom mimo evropske diplomatske linije, oštra retorika prema Izraelu nakon terorističkog napada 7. oktobra, odbijanje učešća u zajedničkoj misiji Evropske unije i Sjedinjenih Država u Crvenom moru radi zaštite trgovačkih brodova od napada Huta, kao i protivljenje evropskom planu da članice povećaju vojnu potrošnju na dva odsto bruto domaćeg proizvoda.
Neki analitičari smatraju da ovakva politika predstavlja nastavak spoljne strategije koju je svojevremeno vodio bivši premijer Hose Luis Rodrigez Zapatero. Međutim, postoje i značajne razlike. Sančez, prema tim ocenama, pokušava da iskoristi promene u globalnom političkom poretku, u kojem se sve više govori o sukobu između pristalica liberalnog međunarodnog sistema i onih koji žele njegovo rušenje. U takvom, sve više multipolarnom svetu, distanciranje od Brisela, koji se često opisuje kao birokratski aparat Evropske unije u krizi – može, prema toj logici, doneti političku korist na unutrašnjem planu.
Pogled redakcije portala Vesti Online
U tom smislu, Sančez zapravo primenjuje strategiju sličnu onoj koju koristi mađarski premijer Viktor Orban, iako se politički predstavljaju kao protivnici. Dok je Orban gradio svoj međunarodni profil udaljavajući se od Brisela i približavajući se Donaldu Trampu i Vladimiru Putinu, Sančez pokušava da dobije politički prostor distancirajući se od francusko-nemačke i atlantske osovine i približavajući se Kini.
Piše: Stefan Stojanović
