Na današnji dan, 17. maja 1881. godine, u Donjoj Morači rođen je Đorđe Dožić, koji će kao patrijarh Gavrilo postati 41. vrhovni poglavar Srpske pravoslavne crkve. Njegov život i delo predstavljaju svetli primer nepokolebljive vere, rodoljublja i hrabrog stava pred iskušenjima 20. veka. Od skromnog monaškog poziva do stradanja u nacističkom logoru Dahau, gde je ostao dostojanstven čuvar srpskog imena i pravoslavlja.
Rođen u skromnoj porodici, Đorđe Dožić je rano izabrao put monaštva. Završio je bogosloviju i 1938. godine izabran je za patrijarha pod imenom Gavrilo. Njegova patrijaršija započela je uoči najtežih dana za srpski narod – Aprilskog rata 1941. godine i okupacije Kraljevine Jugoslavije.
Od prvog dana okupacije patrijarh Gavrilo jasno i nedvosmisleno stao je na stranu otpora. Oštro je osudio nacističke osvajače i ustaški režim u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, odbijajući svaku pomisao o saradnji. Zbog toga je već u maju 1941. godine uhapšen i poslat u internaciju. Prošao je više logora, da bi na kraju završio u zloglasnom koncentracioniom logoru Dahau. Čak i u tim najtežim uslovima gladi, mučenja i smrti, nije odstupio od svoje vere niti od odbrane srpskog naroda. Svojim dostojanstvenim držanjem u logoru postao je pravi uzor među zatočenicima svih naroda.
Po oslobođenju vratio se u opustošenu otadžbinu i do kraja života ostao verni sluga Crkve i naroda. Umro je 1950. godine pod nerazjašnjenim okolnostima, ostavivši dubok trag u crkvenoj i nacionalnoj istoriji.
Danas, 145 godina od njegovog rođenja, patrijarh Gavrilo Dožić podseća nas na vreme kada je Srpska pravoslavna crkva bila ne samo duhovni, već i moralni oslonac naroda u najtežim trenucima. Njegov primer i danas služi kao večiti putokaz da prava snaga leži u nepokolebljivoj odanosti veri, otadžbini i pravdi.
Piše: Stefan Stojanović
